en flag
nl flag
zh flag
fr flag
de flag
ja flag
ko flag
ru flag
es flag
Listen To Article

Wat weten we over haar? Ze was nog maar een kind, niet ouder dan twee jaar, maar ze was baanbrekend, een propeller-aangedreven stoomboot gebouwd voor de Grote Meren in Buffalo, NY, waar duizenden Europese immigranten wachtten om vervoerd te worden naar de grens van het Amerikaanse Midwesten, allemaal vreemden in een vreemd land. Aan boord was zoveel vracht als ze kon houden - koffie, melasse en hardware, om nog maar te zwijgen van mensen, honderden van hen.

Het was november 1847, dus toen de Phoenix Buffalo verliet, op weg naar Wisconsin, zou de bemanning misschien wel feestelijk zijn geweest — tenslotte, het was laat in het jaar, en de eigenaren hadden duidelijk gemaakt dat deze reis de laatste zou zijn voordat de oude man winter dingen verraderlijk zou maken, Lake Michigan winter storminess niet te worden speelde mee.

Alleen al door gewicht was het grootste deel van de lading Nederlands-maar liefst 250 immigranten klommen aan boord voor de laatste etappe van hun reis naar een nieuw huis in een nieuw land, naar Sheboygan County, Wisconsin, de plaats die de leiders hadden besloten, een land waarvan de bossen dagen en dagen van hard werken betekende als de zachte en zanderige grond worden vrijgemaakt voor gewassen. Ze wilden boerderijen. Zoals alle allochtone mensen, wilden ze echt een nieuwe kans.

De meeste, zo niet alle, waren 'separatisten', leden van een religieuze sekte die sommigen „de Afscheiding” noemden, de rebellenkerk, aartsconservatieven die nog niet zo lang geleden de staatskerk van Nederland hadden verlaten en waarvan de vervolging door de burgerlijke autoriteiten hun oren en harten openden voor de mogelijkheden van immigratie naar een nieuw land waar ze vrij kunnen zijn. Ze waren een Amerikaanse trope.

Historici beweren dat Lake Erie kalm was toen ze vertrokken Buffalo op 11 november, het weer helemaal niet zo dreigend als het zou zijn geweest. Maar het werd snel smerig. Mensen namen hun toevlucht waar ze konden aan boord als de zwelt steeg als de schouders van reuzen en maakte alles aan boord roll. Toen ze door de zeestraat van Mackinaw kwamen, was Lake Michigan niet meer eerlijk een gastheer, de stormen gingen onverminderd

Toen, langzaam zuidwaarts, verhuisde de Phoenix naar rustiger water en ging de haven in Manitowoc binnen, slechts 30 mijl van de dromen van zoveel mensen aan boord. Er werd een lading aan land gebracht, maar toen de kapitein de terugkeer van de wind opmerkte, hield hij zijn schip in de haven totdat het meer kalmeerde. De bemanning ging aan land. Sommigen beweerden dat ze dronken terugkeerden.

Om één uur's ochtends, het meer kalm, de nacht overspoeld met sterren, vertrok de Phoenix naar de laatste etappe van een reis waarvan sommigen dachten dat het nooit zou eindigen, op weg naar Sheboygan haven. Misschien was het haast dat het vuur aanstak; sommigen geloofden dat het slordige nalatigheid gevoed door drank. Wat de oorzaak ook is, die ketels oververhit en stak het hout boven hen aan. Al snel ging het Phoenix stoomschip in vlammen op.

Spoedig genoeg werden passagiers die nacht laat, 21 november 1847, wakker gemaakt voor twee keuzes: de vlammen achter hen of het water eronder. Beide betekende de dood. Maar liefst 250 stierven, velen, de meesten van hen Hollanders. Maar wie was er eigenlijk aan het tellen? Het waren tenslotte alleen immigranten.

Toen ik een jongen was, vertelde een snelwegbord langs oude 141, de Sauk Trail, het verhaal. Mijn ouders wisten er niet veel van, hebben het nooit gezegd zoals ik me herinner. Mams mensen waren hier voor het gebeurde; opa Schaap en zijn familie kwamen pas negentig jaar later aan.

Het was het snelwegbord dat het verhaal in me plaatste, niet alleen de tragische en afschuwelijke dood daar op het water, op het meer dat een speeltuin was toen ik een jongen was; maar het was ook een verhaal over „stam” omdat ik op een of andere manier als kind begreef — niemand leerde me zo veel — dat degenen die stierven door een of andere kracht van Natuur mijn eigen mensen.

Het was een rustige nacht, denk ik. Toen het schip in vlammen opging, verzamelden Sheboygan bewoners zich op het strand omdat het vuur al te vreselijk zichtbaar was. Toen de weinige reddingsboten aan de kust kwamen (slechts veertig overleefden), kon ik niet anders dan denken dat de mensen daar op het strand het geschreeuw moesten hebben gehoord.

Zozeer zelfs dat het allereerste verhaal dat ik ooit schreef ging over de Phoenix, over Gods aanwezigheid in duisternis en andere mystificerende vragen, over lijden en dood, over leven en hoop.

Op de een of andere manier, hier in het dal van tranen, had ik in gedachten dat dit grimmige hoofdstuk van menselijk verdriet deel uitmaakt van een verhaal, een immigrant verhaal dat ik draag, zoals velen van ons doen.

Phoenix ramp overlevende grafsteen, Gibbsville, WI

James C. Schaap

James Calvin Schaap is a retired English prof who has been something of a writer for most of the last 40 years. His latest work, a novel, Looking for Dawn, set in reservation country, is the story of two young women joined by their parents' mutual brokenness and, finally, a machine-shed sacrament of reconciliation. He writes and narrates a weekly essay on regional history for KWIT, public radio, Sioux City, Iowa. He and his wife Barbara live on the northern edge of Alton, Iowa, the Sgt. Floyd River a hundred yards or so from their back door. They have a cat--rather, he has them.

9 Comments

  • Daniel J Meeter says:

    I always look forward to your posts. I had read about the Phoenix before, and it’s always worth remembering, for the sake of those who died. Perhaps you know the story of the General Slocum in the East River.

  • Andrew Rienstra says:

    Also, remember the story of that tragic event from my days in Sheboygan County, never better told than you did today! I remember your grandfather telling us about it one evening at the dinner table. Have a number of memories of those evening meals with him.

  • Phil says:

    A powerful reminder of many things, including the power of the Great Lakes. Thanks to the author. One small correction: Straits of Mackinac, not Mackinaw (though Mackinac is pronounced Mackinaw).

  • Pam Adams says:

    Jim, I forwarded your retelling of that event to Chuck, who lives in Sheboygan. Thank you for another immigrant story.

  • Fred Mueller says:

    Sailors know the mantra, “Let the boat take care of you.” Modern fiberglass keel boats will do that. I have experienced the safety of a modern sailboat in horrible weather. I can only imagine therefore the terror of a wooden steamship furiously burning, death either way as you said. Your blog conveyed the horror those poor people experienced in that frigid water.

  • Trudy (Harmelink) Bosman says:

    I was just thinking of looking for more information about this. Thanks for this telling of what happened.

  • Henry Ottens says:

    Always good (and sad) to be reminded of that bit of tragic and fascinating history off the shore where my wife grew up. Like you, she didn’t know what had happened in her “back yard” some 170 years ago. Its oral retelling had long petered out by the time the historical marker appeared 150 years after the fact.

  • Thank you for this. It is easy for some of us to forget the dangers and horrors that all immigrants have faced over the years.

  • Sue Preder says:

    Tragic! The story of the Phoenix sure made me understand their trials and was the direct reason why I have such a huge data base of geneology, as our family were direct descendent of one of the survivors from this ship accident. Thank you.

Leave a Reply